การแพทย์และสุขภาพของไทยเมื่อวางบนแผนที่โลก

การแพทย์และสุขภาพในภาพรวมโลก

สไลด์ชุดนี้แสดงตัวชี้วัดด้านการแพทย์และสุขภาพ 5 รายการจากธนาคารโลก ทีละหนึ่งตัวชี้วัดต่อหนึ่งเฟรม แต่ละเฟรมมีแผนภูมิแท่งเรียงอันดับประเทศ ค่าและอันดับของไทยที่ถูกไฮไลต์ไว้ และเส้นแนวโน้มย้อนหลัง ตัวเลขทั้งหมดมาจากชุดข้อมูลเดียวกับที่ใช้ในบทความด้านล่าง

‹

›‖

Health spending (% of GDP)	137	ไทยใช้จ่ายด้านสุขภาพ 4.5379% ของ GDP อันดับ 137 จาก 193 ประเทศ
Health spending per person	110	ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพต่อหัวของไทยอยู่ที่ 326.5048 ดอลลาร์สหรัฐ อันดับ 110 จาก 193 ประเทศ
Physicians per 1,000 people	151	ไทยมีแพทย์ 0.541 คนต่อประชากร 1,000 คน อันดับ 151 จาก 208 ประเทศ
Infant mortality rate	67	อัตราการตายของทารกในไทยอยู่ที่ 7.7 คนต่อการเกิดมีชีพ 1,000 คน อันดับ 67 จาก 196 ประเทศ
Hospital beds per 1,000 people	101	ไทยมีเตียงในโรงพยาบาล 2.39 เตียงต่อประชากร 1,000 คน อันดับ 101 จาก 201 ประเทศ

ให้อ่านทีละเฟรม โดยดูค่าของไทยเทียบกับค่าโลกและกับประเทศที่อยู่หัวและท้ายตารางของตัวชี้วัดนั้น ห้ามนำอันดับหรือค่าข้ามเฟรมมาเทียบกัน เพราะแต่ละตัวชี้วัดใช้หน่วยต่างกัน จำนวนประเทศต่างกัน (193–208 ประเทศ) และปีล่าสุดต่างกัน

ประเด็นสำคัญ

ในชุดตัวชี้วัดด้านการแพทย์และสุขภาพนี้ ไทยอยู่คนละตำแหน่งกันในแต่ละมิติ ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพของไทยอยู่ที่ 4.5379% ของ GDP อันดับ 137 จาก 193 ประเทศ ต่ำกว่าค่าโลก 10.0163% อยู่ราว 5.5 จุด ขณะที่อัตราการตายของทารกอยู่ที่ 7.7 คนต่อการเกิดมีชีพ 1,000 คน อันดับ 67 จาก 196 ประเทศ หรือราวหนึ่งในสี่ของค่าโลก 27.7 คน ด้านทรัพยากร ไทยมีเตียงในโรงพยาบาล 2.39 เตียงต่อประชากร 1,000 คน (อันดับ 101 จาก 201 ประเทศ) และแพทย์ 0.541 คนต่อ 1,000 คน (อันดับ 151 จาก 208 ประเทศ) ซึ่งทั้งสองค่าต่ำกว่าค่าโลก 3.2939 เตียง และ 1.8607 คน ตามลำดับ กล่าวได้เพียงว่าอันดับด้านผลลัพธ์อย่างการตายของทารกอยู่สูงกว่าอันดับด้านงบประมาณและกำลังคนอย่างเห็นได้ชัด โดยข้อมูลชุดนี้ไม่ได้บอกสาเหตุ

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — Current health expenditure (% of GDP), Mortality rate, infant (per 1,000 live births), Hospital beds (per 1,000 people), Physicians (per 1,000 people)

ค่าล่าสุดของตัวชี้วัดหลัก

ตัวชี้วัดแรกของชุดนี้คือค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพเทียบกับขนาดเศรษฐกิจ ค่าล่าสุดของไทยคือ 4.5379% ของ GDP อยู่อันดับ 137 จาก 193 ประเทศที่มีข้อมูล เทียบกับค่าโลกที่ 10.0163% ไทยอยู่ต่ำกว่าเกือบครึ่งหนึ่ง เมื่อดูเป็นเงินต่อหัว ไทยอยู่ที่ 326.5048 ดอลลาร์สหรัฐ อันดับ 110 จาก 193 ประเทศ ขณะที่ค่าโลกอยู่ที่ 1,317.1672 ดอลลาร์ นั่นคือประมาณหนึ่งในสี่ของค่าโลก ตำแหน่งของไทยจึงอยู่ค่อนไปทางครึ่งล่างของตารางในตัวชี้วัดด้านการใช้จ่าย ไม่ใช่กลุ่มที่ใช้จ่ายสูง ทั้งนี้ชุดข้อมูลย้อนหลังของสองตัวชี้วัดนี้ครอบคลุมถึงปี 2023 และปีอ้างอิงล่าสุดของตัวชี้วัดระบุไว้ที่ปี 2024

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — Current health expenditure (% of GDP) / Current health expenditure per capita (current US$) https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS

ประเทศกลุ่มบนและกลุ่มล่าง

กลุ่มบนของสัดส่วนค่าใช้จ่ายต่อ GDP ได้แก่ ตูวาลู 27.0897% นาอูรู 18.2108% สหรัฐฯ 16.6941% อัฟกานิสถาน 14.9858% หมู่เกาะมาร์แชลล์ 13.4053% และไลบีเรีย 13.0057% ตามด้วยเยอรมนี 12.2666% และออสเตรีย 11.8326% จะเห็นว่ากลุ่มบนไม่ได้มีเฉพาะประเทศรายได้สูง แต่มีประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กและประเทศที่พึ่งพาความช่วยเหลือจากภายนอกปะปนอยู่ด้วย เพราะตัวหารคือขนาดเศรษฐกิจ ส่วนกลุ่มล่างสุดคือ ลาว 1.3265% บังกลาเทศ 2.1701% บรูไน 2.2286% จิบูตี 2.2832% กายอานา 2.4667% และปากีสถาน 2.5199% โดยมีกาตาร์ 2.5236% และอินโดนีเซีย 2.7024% รวมอยู่ด้วย ซึ่งแสดงว่าประเทศรายได้สูงก็ปรากฏในกลุ่มล่างได้เช่นกัน ไทยที่อันดับ 137 อยู่ค่อนไปทางกลุ่มล่าง แต่สูงกว่าเพื่อนบ้านอย่างลาวและอินโดนีเซีย

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — Current health expenditure (% of GDP) https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS

ความเปลี่ยนแปลงในรอบสิบปี

สัดส่วนค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพต่อ GDP ของไทยอยู่ที่ 3.5229% ในปี 2012 ขยับอยู่ในช่วง 3.6–3.9% ตลอดปี 2014–2019 จากนั้นขึ้นเป็น 4.3572% ในปี 2020, 5.154% ในปี 2021 และ 5.3547% ในปี 2022 ก่อนลดลงมาที่ 4.5379% ในปี 2023 ค่าใช้จ่ายต่อหัวเพิ่มจาก 201.7069 ดอลลาร์ในปี 2012 เป็น 369.9765 ดอลลาร์ในปี 2022 และอยู่ที่ 326.5048 ดอลลาร์ในปี 2023 ตัวเลขนี้เป็นดอลลาร์สหรัฐราคาปัจจุบัน จึงรวมผลของอัตราแลกเปลี่ยนไว้ด้วย ควรอ่านเป็นการนำเสนอตัวเลขมากกว่าการสรุปทิศทาง ด้านผลลัพธ์ อัตราการตายของทารกลดลงต่อเนื่องจาก 10.8 คนต่อ 1,000 การเกิดมีชีพในปี 2013 เหลือ 7.7 คนในปี 2024 ส่วนจำนวนเตียงเพิ่มจาก 2.12 เตียงในปี 2012 เป็น 2.39 เตียงในปี 2022 และคงที่ที่ 2.39 เตียงในปี 2023 สำหรับจำนวนแพทย์ ข้อมูลย้อนหลังมีเป็นช่วง ๆ จาก 0.284 คนในปี 2006 มาที่ 0.541 คนในปี 2021 โดยมีค่าปี 2017 ที่ 0.788 คนซึ่งสูงผิดจากปีข้างเคียง จึงควรระวังในการอ่านเส้นแนวโน้มช่วงนั้น

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — Current health expenditure (% of GDP) / per capita (current US$) / Mortality rate, infant / Hospital beds / Physicians

เทียบกับประเทศใกล้เคียง

ในด้านสัดส่วนต่อ GDP ไทย 4.5379% ต่ำกว่าจีน 5.9439% (อันดับ 106) เกาหลีใต้ 8.6766% (อันดับ 50) และญี่ปุ่น 10.7398% (อันดับ 20) แต่สูงกว่าอินโดนีเซีย 2.7024% และลาว 1.3265% เมื่อคิดเป็นเงินต่อหัว ช่องว่างกว้างกว่ามาก ไทย 326.5048 ดอลลาร์ เทียบกับจีน 763.3776 ดอลลาร์ (ราว 2.3 เท่าของไทย) เกาหลีใต้ 3,136.7856 ดอลลาร์ ญี่ปุ่น 3,638.1929 ดอลลาร์ (ราว 11 เท่า) และสหรัฐฯ 13,473.1934 ดอลลาร์ ด้านกำลังคน ไทย 0.541 คนต่อ 1,000 คน น้อยกว่าจีน 3.112 คน เกาหลีใต้ 2.61 คน ญี่ปุ่น 2.649 คน และเยอรมนี 4.534 คน ส่วนเตียงในโรงพยาบาล ไทย 2.39 เตียง ใกล้เคียงกับสหราชอาณาจักร 2.42 เตียง (อันดับ 99) และสหรัฐฯ 2.68 เตียง (อันดับ 86) แต่ห่างจากเกาหลีใต้ 12.81 เตียง (อันดับ 4) และญี่ปุ่น 12.59 เตียง (อันดับ 6) มาก สำหรับอัตราการตายของทารก ไทย 7.7 คน สูงกว่าจีน 4.1 คน สหรัฐฯ 5.5 คน เกาหลีใต้ 2.3 คน และญี่ปุ่น 1.8 คน แต่ต่ำกว่าค่าโลก 27.7 คนอยู่มาก

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — ตัวชี้วัดทั้งห้ารายการในหน้านี้

วิธีอ่านตัวเลขชุดนี้

สัดส่วนต่อ GDP ขึ้นอยู่กับตัวหารคือขนาดเศรษฐกิจ ประเทศที่เศรษฐกิจเล็กหรือมีสัดส่วนเงินช่วยเหลือจากภายนอกสูงจึงอาจมีค่าสูงได้ ไม่ควรอ่านอันดับต้น ๆ ว่าเป็นประเทศที่ระบบสุขภาพดีกว่าโดยอัตโนมัติ ค่าใช้จ่ายต่อหัวเป็นดอลลาร์สหรัฐราคาปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนจึงมีผลทั้งต่อการเทียบระหว่างประเทศและต่อการเทียบข้ามปี จำนวนเตียงมีนิยามต่างกันในแต่ละประเทศ เช่น การนับเตียงดูแลระยะยาวหรือเตียงจิตเวช และจำนวนแพทย์ก็ขึ้นกับว่านับแพทย์ที่ปฏิบัติงานจริงหรือผู้มีใบอนุญาต รวมถึงปีที่เก็บข้อมูล นอกจากนี้จำนวนประเทศที่มีข้อมูลต่างกันในแต่ละตัวชี้วัด (193–208 ประเทศ) และปีล่าสุดก็ต่างกัน จึงไม่ควรนำอันดับข้ามตัวชี้วัดมาเทียบกันตรง ๆ หรืออ่านเป็นภาพตัดขวางของปีเดียวกัน อนึ่ง รายชื่อกลุ่มบนบางรายการมีหน่วยรายงานที่ไม่ใช่ประเทศ เช่น หมู่เกาะเวอร์จินของสหรัฐอเมริกา กรีนแลนด์ และ CHI ปะปนอยู่ ข้อมูลชุดนี้มีการปรับปรุงราวปีละครั้งและอาจมีการแก้ไขย้อนหลัง ตัวเลขที่แสดงจึงควรถือเป็นค่าประมาณเพื่อการเปรียบเทียบ ไม่ใช่ข้อสรุปเรื่องคุณภาพบริการ

ที่มา: World Bank (world_bank_wdi) — Current health expenditure (% of GDP, per capita), Physicians, Hospital beds, Mortality rate, infant

ดูรายจ่ายด้านสุขภาพ (% ของ GDP)จากแผนที่และกราฟ

หัวตารางคือตูวาลู 27.0897% นาอูรู 18.2108% และสหรัฐฯ 16.6941% ส่วนท้ายตารางคือลาว 1.3265% บังกลาเทศ 2.1701% และบรูไน 2.2286% ไทยอยู่อันดับ 137 ค่อนไปทางครึ่งล่างของตาราง

แท่งกลุ่มบนมีทั้งประเทศรายได้สูงและประเทศหมู่เกาะขนาดเล็ก เพราะตัวหารคือขนาดเศรษฐกิจ เส้นแนวโน้มของไทยขึ้นจาก 3.5229% ในปี 2012 ไปสูงสุด 5.3547% ในปี 2022 แล้วลงมา 4.5379% ในปี 2023

เลือกประเทศเพื่อเปรียบเทียบ

รายจ่ายด้านสุขภาพต่อคน

หัวตารางคือสหรัฐฯ 13,473.1934 ดอลลาร์ สวิตเซอร์แลนด์ 11,783.6699 ดอลลาร์ และลิกเตนสไตน์ 11,494.959 ดอลลาร์ ท้ายตารางคือมาดากัสการ์ 17.44 ดอลลาร์ และซูดาน 21.0831 ดอลลาร์ ไทยที่อันดับ 110 อยู่ช่วงกลางค่อนล่าง

ระยะห่างระหว่างหัวและท้ายตารางกว้างมาก จากหลักหมื่นลงมาถึงหลักสิบดอลลาร์ เส้นแนวโน้มของไทยเพิ่มจาก 201.7069 ดอลลาร์ในปี 2012 เป็น 369.9765 ดอลลาร์ในปี 2022 และ 326.5048 ดอลลาร์ในปี 2023 ซึ่งเป็นค่าที่แปลงเป็นดอลลาร์สหรัฐ

จำนวนแพทย์ต่อประชากร 1,000 คน

หัวตารางคือคิวบา 9.542 คน โมนาโก 8.609 คน และเซเชลส์ 6.598 คน ท้ายตารางคือไนเจอร์ 0.038 คน และซูดานใต้ 0.041 คน ไทยอยู่อันดับ 151 ในครึ่งล่างของตาราง

แท่งกลุ่มบนสูงกว่าไทยหลายเท่า ขณะที่กลุ่มท้ายตารางต่ำกว่าไทยราวสิบเท่า เส้นแนวโน้มของไทยเพิ่มจาก 0.284 คนในปี 2006 เป็น 0.541 คนในปี 2021 โดยค่าปี 2017 ที่ 0.788 คนสูงผิดจากปีข้างเคียง

อัตราตายทารก

หัวตารางคือซานมาริโน 1.2 คน เอสโตเนีย 1.5 คน และญี่ปุ่น 1.8 คน ท้ายตารางคือซูดานใต้ 71.9 คน และไนจีเรีย 69.8 คน ไทยที่อันดับ 67 อยู่ครึ่งบนของตาราง

ตัวชี้วัดนี้ค่าน้อยคืออันดับดี ระยะห่างจากหัวถึงท้ายตารางกว้างเกิน 70 คน เส้นแนวโน้มของไทยลดลงต่อเนื่องจาก 10.8 คนในปี 2013 เหลือ 7.7 คนในปี 2024

จำนวนเตียงโรงพยาบาลต่อประชากร 1,000 คน

หัวตารางคือโมนาโก 21.99 เตียง เกาหลีใต้ 12.81 เตียง และญี่ปุ่น 12.59 เตียง ท้ายตารางคือชาด 0.15 เตียง และบูร์กินาฟาโซ 0.2 เตียง ไทยอยู่อันดับ 101 ราวกึ่งกลางของตาราง

กลุ่มบนบางรายการเป็นหน่วยรายงานที่ไม่ใช่ประเทศ เช่น หมู่เกาะเวอร์จินของสหรัฐอเมริกา 18.68 เตียง และกรีนแลนด์ 14.3534 เตียง เส้นแนวโน้มของไทยขยับขึ้นช้า ๆ จาก 2.12 เตียงในปี 2012 เป็น 2.39 เตียงในปี 2022 และคงที่ในปี 2023